17.3 C
Athens
Τετάρτη, 12 Μαΐου, 2021
Αρχική Διεθνή Γενοκτονία της Ρουάντα: Ερευνάται ο ρόλος της Γαλλίας, 27 χρόνια μετά

Γενοκτονία της Ρουάντα: Ερευνάται ο ρόλος της Γαλλίας, 27 χρόνια μετά


Της Δέσποινας Βλάχου,

Είκοσι επτά χρόνια μετά τη γενοκτονία της Ρουάντα, το ζήτημα επανέρχεται στην επικαιρότητα. Μία έκθεση που δημοσιεύτηκε από την κυβέρνηση της αφρικανικής χώρας, οδηγεί στο συμπέρασμα πως η Γαλλία «φέρει σημαντική ευθύνη» για το θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων το 1994, επειδή παρέμεινε «ακλόνητη στην υποστήριξη» των συμμάχων της. Η έκθεση, που αναρτήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, απηχεί τα αποτελέσματα μίας πρόσφατης αξιολόγησης από τη Γαλλία.

Το Μνημείο γενοκτονίας Gatwaro στο Kibuye, της δυτικής Ρουάντα. Πηγή εικόνας: Africanews

Το 2017, η κυβέρνηση της Ρουάντα ανέθεσε σε αμερικανικό δικηγορικό γραφείο να διερευνήσει το ρόλο της Γαλλίας στη γενοκτονία κατά των Τούτσι. Η έκθεση της εταιρείας βασίζεται σε μία σειρά πηγών, συμπεριλαμβανομένων κυβερνητικών εκθέσεων, βίντεο, ντοκιμαντέρ και συνεντεύξεων με περισσότερους από 250 μάρτυρες. Η έκθεση προσέφερε μία νέα προοπτική σχετικά με τα γεγονότα που οδήγησαν στη δολοφονία τουλάχιστον 800.000 ανθρώπων το 1994, υποστηρίζοντας ότι η Γαλλική πλευρά «δεν έκανε τίποτα» για να σταματήσει τη σφαγή της εθνοτικής ομάδας Τούτσι από την κυβέρνηση της Ρουάντα. Μάλιστα, υποστηρίζει ότι η γαλλική κυβέρνηση «δεν ήταν ούτε τυφλή ούτε ασυνείδητη» σε σχέση με την επικείμενη γενοκτονία, αλλά συνέχισε την «ακλόνητη υποστήριξή» της προς την κυβέρνηση του τότε Προέδρου της Ρουάντα, Juvénal Habyarimana. Κατηγόρησε την κυβέρνηση του τότε Γάλλου Προέδρου, François Mitterrand, ότι το έκανε για να προωθήσει και να ενισχύσει τη δική του επιρροή στη χώρα.

Νωρίτερα αυτό το μήνα, η Γαλλία δήλωσε ότι θα ανοίξει τα αρχεία της Ρουάντα του πρώην Γάλλου Προέδρου François Mitterrand, ως μέρος μίας προσπάθειας για καλύτερη κατανόηση του ρόλου του έθνους στην αφρικανική χώρα κατά τη γενοκτονία. Εντούτοις, οι συντάκτες της έκθεσης δεν βρήκαν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι Γάλλοι αξιωματούχοι ή προσωπικό είχαν συμμετάσχει άμεσα στη δολοφονία των Τούτσι. Τον περασμένο μήνα, η Γαλλία δημοσίευσε μία έκθεση που καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η γαλλική κυβέρνηση ανέλαβε «συντριπτικές ευθύνες» για τη γενοκτονία, καθώς παρέμεινε σύμμαχος με τη «ρατσιστική, διεφθαρμένη και βίαιη» κυβέρνηση των Χούτου, ακόμη και όταν η ηγεσία ετοιμαζόταν να σφαγιάσει τους Τούτσι.

Ο ιστορικός και επικεφαλής της Επιτροπής σχετικά με το ρόλο της Γαλλίας στη γενοκτονία της Ρουάντα από το 1994, Vincent Duclert, παραδίδει μία έκθεση στον Γάλλο Πρόεδρο Emmanuel Macron, στο Παρίσι, στις 26 Μαρτίου 2021. Πηγή εικόνας: lopinion.fr

Πως, όμως, ξεκίνησε η γενοκτονία;

Περίπου το 85% των πολιτών της Ρουάντα είναι Χούτου, αλλά η μειονότητα των Τούτσι κυριαρχεί εδώ και αρκετά χρόνια στη χώρα. Το 1959, οι Χούτου ανέτρεψαν το καθεστώς των Τούτσι. Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου, η μειονότητα των Τούτσι υπέφεραν από συστηματικές διακρίσεις, ενώ ήταν και στόχοι περιστασιακών επεισοδίων μαζικής βίας. Έτσι, δεκάδες χιλιάδες εξ αυτών κατέφυγαν σε γειτονικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Ουγκάντα. Μία ομάδα εξόριστων Τούτσι σχημάτισε μία ομάδα ανταρτών, το Πατριωτικό Μέτωπο της Ρουάντα (RPF), η οποία εισέβαλε στη Ρουάντα το 1990 και οι μάχες συνεχίστηκαν μέχρι την υπογραφή ειρηνευτικής συμφωνίας το 1993. Τη νύχτα της 6ης Απριλίου 1994, ένα αεροπλάνο που μετέφερε τον τότε Πρόεδρο Juvénal Habyarimana καταρρίφθηκε, σκοτώνοντας όλους τους επιβάτες. Οι εξτρεμιστές ηγέτες  της  πλειοψηφίας  των Χούτου της Ρουάντα εκμεταλλεύτηκαν τη δολοφονία του Προέδρου και ξεκίνησαν μία προσεκτικά σχεδιασμένη εκστρατεία, με σκοπό την εξάλειψη του πληθυσμού Τούτσι. Έτσι, δόθηκαν λίστες κυβερνητικών αντιπάλων σε πολιτοφύλακες, οι οποίοι τους βρήκαν και τους σκότωσαν, μαζί με τις οικογένειές τους. Την εποχή εκείνη, τα δελτία ταυτότητας συμπεριλάμβαναν την εθνοτική ταυτότητα των πολιτών και η πολιτοφυλακή δημιούργησε οδοφράγματα, όπου οι Τούτσι εν τέλει σφαγιάστηκαν. Χιλιάδες γυναίκες Τούτσι απήχθησαν και κρατήθηκαν ως σκλάβες. Μέχρι το τέλος των 100 ημερών που διήρκεσε η γενοκτονία, περίπου 800.000 Τούτσι και Χούτου είχαν σκοτωθεί.

Ο ΟΗΕ και το Βέλγιο είχαν δυνάμεις στη Ρουάντα, οι οποίες δεν ενεπλάκησαν. Οι Βέλγοι και οι περισσότεροι ειρηνευτές του ΟΗΕ αποσύρθηκαν αφού σκοτώθηκαν 10 Βέλγοι στρατιώτες. Η Γαλλία ηγήθηκε της Επιχείρησης “Turquoise”, μία στρατιωτική-ανθρωπιστική επέμβαση που ξεκίνησε με εντολή του ΟΗΕ μεταξύ Ιουνίου και Αυγούστου 1994. Οι επικριτές της πιστεύουν ότι στην πραγματικότητα αποσκοπούσε στην υποστήριξη της κυβέρνησης των Χούτου. Ο Paul Kagame, τρέχων Πρόεδρος της Ρουάντα, κατηγόρησε τη Γαλλία ότι υποστήριξε εκείνους που πραγματοποίησαν τις σφαγές -κατηγορία που φυσικά αρνήθηκε το Παρίσι. Το καλά οργανωμένο RPF, υποστηριζόμενο από τον στρατό της Ουγκάντα, κατέλαβε σταδιακά περισσότερο έδαφος, μέχρι τις 4 Ιουλίου 1994, όταν οι δυνάμεις του μπήκαν στην πρωτεύουσα, το Kigali. Περίπου δύο εκατομμύρια Χούτου -τόσο πολίτες όσο και μερικοί από αυτούς που εμπλέκονται στη γενοκτονία- κατευθύνθηκαν προς τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, τότε Ζαΐρ, ενώ άλλοι διέφυγαν προς την Τανζανία και το Μπουρούντι.

Γάλλοι στρατιώτες που περιπολούν εθνικούς στρατιώτες Χούτου στη Ρουάντα, Ιούλιος 1994. Πηγή εικόνας: BBC

Ποιος ήταν ο ρόλος της δικαιοσύνης;

Επτά μήνες μετά την έναρξη της γενοκτονίας, τα Ηνωμένα Έθνη ίδρυσαν το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τη Ρουάντα (ICTR). Το Δικαστήριο αυτό είχε ως αποστολή να φέρει στη δικαιοσύνη όσους κατηγορούνταν για ειδεχθή εγκλήματα. Συνολικά, το ICTR κατηγόρησε 93 άτομα και καταδίκασε 62 για εγκλήματα σε σχέση με τη γενοκτονία. Στις διώξεις περιλαμβάνονται στρατιωτικοί και κυβερνητικοί αξιωματούχοι υψηλού επιπέδου, πολιτικοί και επιχειρηματίες, καθώς και ηγέτες θρησκευτικών, μέσων μαζικής ενημέρωσης και πολιτοφυλακών. Στη Ρουάντα, τα εθνικά δικαστήρια δίκασαν πάνω από 10.000 άτομα για το σχεδιασμό της γενοκτονίας ή για τη διάπραξη φρικαλεοτήτων. Το 2005, η κυβέρνηση εφάρμοσε επίσης το παραδοσιακό κοινοτικό δικαστικό σύστημα γνωστό ως ‘‘Gacaca’’. Αυτά τα δικαστήρια άκουσαν τις υποθέσεις των επιπλέον εκατοντάδων χιλιάδων Ρουάντα που κατηγορούνται ότι συμμετείχαν στη γενοκτονία. Τα δικαστήρια της Gacaca δίκασαν πάνω από 1,2 εκατομμύρια υποθέσεις προτού κλείσουν το 2012.

Οι σχέσεις των δύο χωρών βρίσκονταν «στον πάγο» για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, ωστόσο, έχουν γίνει σημαντικά βήματα προόδου. Η Ρουάντα και η Γαλλία έσπασαν τους διπλωματικούς δεσμούς το 2006, μετά από κατηγορίες εναντίον του μετέπειτα Προέδρου Kagame ότι ευθύνεται για την κατάρριψη του αεροπλάνου του Habyarimana. Οι δύο χώρες αποκατέστησαν τελικά τους διπλωματικούς δεσμούς το Νοέμβριο του 2009. Το 2018, ο Πρόεδρος Macron υποστήριξε την πρώην Υπουργό Εξωτερικών της Ρουάντα, Louise Mushikiwabo, για να ηγηθεί του Διεθνούς Οργανισμού ‘‘La Francophonie’’, ενός συνασπισμού γαλλόφωνων χωρών -μια κίνηση που θεωρήθηκε ευρέως ως προσπάθεια ενίσχυσης των σχέσεων με τη Ρουάντα. Ο Πρόεδρος Kagame έχει επίσης επισκεφθεί τη Γαλλία τουλάχιστον τρεις φορές από το 2018, ενώ ο Nicolas Sarkozy ήταν ο τελευταίος Γάλλος πρόεδρος που επισκέφτηκε τη Ρουάντα, το 2010.

O πρώην Πρόεδρος της Γαλλίας, Nicolas Sarkozy, επισκέπτεται το Μνημείο της γενοκτονίας της Ρουάντα στο Kigali στις 25 Φεβρουαρίου 2010. Πηγή εικόνας: Le Monde

Η γενοκτονία της Ρουάντα αποτελεί μία τραγωδία που άλλαξε για πάντα το αφρικανικό κράτος. Ο Πρόεδρος Kagame δήλωσε πως η έκθεση αυτή, η οποία υπογραμμίζει τις βαριές και συντριπτικές ευθύνες της Γαλλίας, σηματοδοτεί «μια αλλαγή». Είναι, εν κατακλείδι, πιθανό, οι δύο λεπτομερείς εκθέσεις να αποτελέσουν σημείο καμπής στις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών, παρά τα αντίθετα συμπεράσματά τους.


ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ
  • Rwanda genocide of 1994, Britannica, διαθέσιμο
  • Rwanda genocide: 100 days of slaughter, BBC, διαθέσιμο εδώ
  • France ‘did nothing to stop’ Rwanda genocide, report claims, The Guardian, διαθέσιμο εδώ
  • France Enabled 1994 Rwanda Genocide, Report Says, The New York Times, διαθέσιμο εδώ
  • France ‘bears significant responsibility’ for Rwandan genocide, US report says, France24, διαθέσιμο εδώ

 

TA ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΡΘΡΑ

Σιγκαπούρη: Το καλύτερο μέρος να ζει κανείς εν καιρώ πανδημίας

Της Ελπίδας Καλαμαράκη, Μετά από 5 μήνες κυριαρχίας της Νέας Ζηλανδίας, η Σιγκαπούρη κατάφερε να την εκθρονίσει, καθιστώντας τον εαυτό της ως τη καλύτερη χώρα...

Η έννοια της «κατάπεισης σε αυτοκτονία» του άρθρου 301 ΠΚ

Της Καίτης Καππάτου, Με αφετηρία τον μη αξιόποινο και ποινικά αδιάφορο χαρακτήρα της αυτοκτονίας και της απόπειρας αυτής, το έγκλημα του άρθρου 301 ΠΚ παρουσιάζει...

An anthem to flowers by Makoto Azuma!

By Panagiota Katsaveli, Spring and summer are two seasons associated with bright colors, warm weather and of course lots of flowers! During spring the Earth...

Η ναυμαχία της Ιτέας: Η αψιμαχία-πρόδρομος για την καταστροφή του τουρκικού στόλου στο Ναβαρίνο

Του Κωνσταντίνου Δήμου, Λίγο πριν ξεσπάσουν τα γεγονότα της ναυμαχίας του Ναβαρίνου στις 20 Οκτωβρίου 1827, περίπου ένα μήνα πριν είχε προηγηθεί μια ναυτική συμπλοκή...
Δέσποινα Βλάχου
Γεννήθηκε το 1997 στην Αθήνα, όπου διαμένει μέχρι και σήμερα. Είναι απόφοιτη του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιά. Μιλάει πολύ καλά αγγλικά και γαλλικά. Ασχολείται ενεργά με τον εθελοντισμό, ενώ έχει έντονο ενδιαφέρον για ζητήματα που άπτονται των διεθνών σχέσεων και της διεθνούς ασφάλειας.