11.3 C
Athens
Κυριακή, 29 Ιανουαρίου, 2023
ΑρχικήΔιεθνήΔιεθνείς συμβάσεις για τον περιορισμό των απαγορευμένων όπλων και πυρομαχικών

Διεθνείς συμβάσεις για τον περιορισμό των απαγορευμένων όπλων και πυρομαχικών


Του Ντίνου Τρέλλη,

Βάσει του Δικαίου των Ενόπλων Συγκρούσεων, όταν γίνεται χρήση των όρων «απαγορευμένα όπλα» και «απαγορευμένα πυρομαχικά», εννοούνται τα όπλα και τα πυρομαχικά τα οποία είτε προκαλούν περιττά τραύματα και αδικαιολόγητο πόνο είτε είναι αδιάκριτα όσον αφορά τις συνέπειές τους και των οποίων η κατοχή και χρήση απαγορεύεται μέσω υιοθέτησης συγκεκριμένης συνθήκης από τα συμβαλλόμενα μέρη.

Οι κατηγορίες τόσο των απαγορευμένων όπλων όσο και των απαγορευμένων πυρομαχικών είναι αρκετές. Παρακάτω θα παρουσιαστούν τα βασικότερα εξ αυτών, ενώ θα γίνει και αναφορά στις συνθήκες οι οποίες στοχεύουν στον περιορισμό ή/και την απαγόρευση αυτών.

Η Σύμβαση της Γενεύης, του 1955 και οι Συμβάσεις της Χάγης του, 1899 και 1907, αποτέλεσαν την πρώτη προσπάθεια της Διεθνούς κοινότητας να καθορίσουν συγκεκριμένες νομικές προστασίες και κανόνες, στη χρήση όπλων και των στρατιωτικών επιχειρήσεων με κύριο στόχο την προστασία των αμάχων. Πηγή Εικόνας: Humanitarian Law and Policy

Δηλητήρια, ασφυξιογόνα αέρια, χημικά και βιολογικά όπλα

Τα συγκεκριμένα όπλα ευθύνονται για πρόκληση περιττού τραυματισμού και ανώφελου πόνου, καθώς και για πιθανή πρόκληση αναπόφευκτου θανάτου. Η χρήση τους, είτε απευθείας εναντίον προσώπων, είτε εμμέσως όπως για τον δηλητηριασμό του νερού ή της τροφής, αποτελεί έγκλημα πολέμου σύμφωνα με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΠ/ICC).

Το Πρωτόκολλο της Γενεύης (Geneva Gas Protocol) του 1925 υπήρξε η πρώτη ολοκληρωμένη επιτυχία της παγκόσμιας κοινότητας για απαγόρευση ασφυξιογόνων, δηλητηριωδών και άλλων επικίνδυνων αερίων στον πόλεμο. Η πρώτη αναφορά περί απαγόρευσης αυτών των όπλων έγινε το 1899 στη Διάσκεψη Ειρήνης της Χάγης, όπου υιοθετήθηκε διάταξη περί απαγόρευσης χρήσης βλημάτων, που απελευθερώνουν ασφυξιογόνα ή δηλητηριώδη αέρια.

Το Πρωτόκολλο της Γενεύης ήρθε να συμπληρώσει η Σύμβαση για τα Χημικά Όπλα (Chemical Weapons Convention/C.W.C.) το 1993. Αυτή υπήρξε η επιτυχής απόπειρα ολοκληρωμένης απαγόρευσης των προαναφερθέντων όπλων. Η πρόθεση των συντακτών ήταν να επιτευχθεί πρόοδος όσον αφορά την απαγόρευση των όπλων μαζικής καταστροφής, εντός των οποίων βρίσκονται και τα χημικά όπλα. Βάσει αυτής, χημικά όπλα ορίζονται τα δηλητηριώδη ή τοξικά χημικά προϊόντα και οι πρόδρομοί τους, καθώς και τα πυρομαχικά και οι συσκευές που έχουν σχεδιασθεί για να προκαλούν θανάτους ή άλλες βλάβες μέσω των δηλητηριωδών ή τοξικών προϊόντων. Στο εδάφιο α’ της Συνθήκης ορίζονται και οι εξαιρέσεις στις κατηγοριοποιήσεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα για την πρώτη κατηγορία όπλων, αποτελεί η χρήση χημικών όπλων από το καθεστώς του Saddam Hussein στο Ιράκ. Αυτός χρησιμοποίησε χημικά όπλα εναντίον αμάχων στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ, από το 1983 έως το 1988. Συγκεκριμένα, χρησιμοποιήθηκαν ποσότητες αερίου μουστάρδας, ταμπούν και σαρίν, προκαλώντας τον άμεσο ή σύντομα θάνατο χιλιάδων αμάχων.

Το καθεστώς του Saddam Hussein, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα χρήσης χημικών όπλων κατά αμάχων. Πηγή Εικόνας: MEMO

Βακτηριολογικά και βιολογικά όπλα (Bacteriological and biological weapons)

Σύμφωνα με τη Διεθνή Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού, τα βακτηριολογικά και βιολογικά όπλα «Ελευθερώνουν ζωντανούς ή νεκρούς οργανισμούς ή τα τοξικά προϊόντα αυτών, ώστε να προκληθούν αρρώστιες και παθολογικές αλλαγές στους ανθρώπους και στα ζώα. Δύνανται, επιπροσθέτως, να καταστρέψουν καλλιέργειες ή να προκαλέσουν ζημιές σε αυτές».

Όπως και η C.W.C. του 1993, η οποία συμπλήρωσε το Πρωτόκολλο της Γενεύης, έτσι και η Σύμβαση για τα Βιολογικά Όπλα του 1972, τη συμπληρώνει, όσον αφορά τους περιορισμούς και τις απαγορεύσεις στον συγκεκριμένο τύπο όπλων. Έτσι, λοιπόν, απαγορεύεται η χρήση, ανάπτυξη, κατασκευή, αποθήκευση, απόκτηση, διατήρηση, μεταβίβαση των βακτηριολογικών και των βιολογικών όπλων, όπως και η παροχή βοήθειας σε οποιοδήποτε κράτος ή και διεθνή οργανισμό, που προσδοκά στην παραγωγή ή απόκτηση αυτών των όπλων ή τοξινών του.

Ρωσικές στρατιωτικές ασκήσεις ελέγχου και περιορισμού πυρηνικών και χημικών ατυχημάτων και επιθέσεων. Πηγή Εικόνας: Kovalenko Alexander

Το παράδοξο στην προκειμένη βρίσκεται ήδη στο πρώτο άρθρο της Σύμβασης, το οποίο δεν αναφέρεται στην απαγόρευση χρήσης των βιολογικών όπλων. Αυτό διορθώθηκε με τη διακήρυξη των κ-μ στο τέλος της 4ης Περιοδικής Σύσκεψης το 1996, που διαπιστώνεται πως το άρθρο 1 καλύπτει το θέμα απαγόρευσης αυτών των όπλων.

Παράγοντες ελέγχου ταραχών (Riot Control Agents)

Εντός της CWC γίνεται ειδική αναφορά στην υποχρέωση των κρατών μελών να μην προβαίνουν σε χρήση των παραγόντων ελέγχου ταραχών ως μέσο πολέμου.

Οι παράγοντες ελέγχου ταραχών σύμφωνα με τη Σύμβαση «προκαλούν ταχέως στους ανθρώπους ερεθισμό των αισθητηρίων οργάνων ή σωματικά αποτελέσματα που τους θέτουν εκτός δράσης και που εξαφανίζονται γρήγορα μετά την παύση της έκθεσης». Ενώ απαγορεύεται και με ρητή δήλωση εντός της CWC η χρήση αυτών στον πόλεμο, η προοριζόμενη χρήση για επιβολή της εσωτερικής έννομης τάξης δεν απαγορεύεται.

Μπορεί να ακούγεται παράξενο, αλλά οι παράγοντες ελέγχου ταραχών αποτελούν απαγορευμένο όπλο για τους πολέμους. Πηγή εικόνας: KEREM YUCEL/AFP, VIA GETTY IMAGES

Νάρκες κατά προσωπικού (Anti – personnel land mines)

Οι νάρκες κατά προσωπικού είναι οι μηχανισμοί οι οποίοι εκρήγνυνται εξαιτίας της παρουσίας, της εγγύτητας ή της επαφής ενός ατόμου με αυτή. Αυτές έχουν σκοπό να θέσουν εκτός μάχης, είτε τραυματίζοντας είτε φονεύοντας το άτομο ή τα άτομα.

Η Σύμβαση της Ottawa του 1997, υποχρεώνει τα μέλη να μην χρησιμοποιούν, παράγουν, αναπτύσσουν, αποκοτούν, αποθηκεύουν, φυλάσσουν και να μεταβιβάζουν τους συγκεκριμένους μηχανισμούς. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθεί, πως τόσο οι Η.Π.Α., όσο και η Ρωσία και η Κίνα δεν αποτελούν μέλη της Σύμβασης αυτής.

Όπλα λέιζερ (laser weapons) που προκαλούν μόνιμη τύφλωση

Τα όπλα λέιζερ, γενικώς, ανήκουν στα νόμιμα προς χρήση σε έναν πόλεμο. Ωστόσο, εξαιτίας της C.C.W. (Convention on Certain Conventional Weapons), υπάρχει απαγόρευση χρήσης όπλων λέιζερ, που μπορούν να επιφέρουν τύφλωση, δηλαδή, μη αναστρέψιμη απώλεια όρασης και από τους δύο οφθαλμούς.

Η Σύμβαση δεν καλύπτει περιπτώσεις που η νόμιμη χρήση των όπλων λέιζερ προκαλεί ακούσια απώλεια όρασης. Έτσι, εξάγεται το συμπέρασμα ότι στην προκειμένη περίπτωση δεν μπορούμε να κάνουμε λόγο για έγκλημα πολέμου.

Το ισραηλινό αντιπυραυλικό σύστημα λέιζερ “Iron Beam”. Πηγή εικόνας: RAFAEL

Εκρηκτικά Βλήματα (Explosive Projectiles)

Το περιοριστικό πλαίσιο για την πρώτη περίπτωση όσον αφορά τα απαγορευμένα πυρομαχικά εμπίπτει στη Διακήρυξη της Αγίας Πετρούπολης. Βάσει αυτής, ο καθοριστικός παράγοντας που κρίνει τη χρήση τους νόμιμη είναι η προορισμένη χρήση έναντι άψυχων στρατιωτικών στόχων, συμπεριλαμβανομένων και των αεροσκαφών.

Το σκεπτικό του πλαισίου αυτού βασίζεται στη διαπίστωση, πως ο τραυματισμός που προκαλείται στο μέλος των αντίπαλων στρατιωτικών δυνάμεων είναι δυσανάλογος εν συγκρίσει με τον στόχο που γίνεται προσπάθεια επίτευξής του.

Συμπεράσματα

Όπως αναφέρθηκε στην εισαγωγή, προκειμένου να θεωρηθεί ένα όπλο ή πυρομαχικό απαγορευμένο από ένα κράτος, αυτό θα πρέπει να επικυρώσει την ανάλογη σύμβαση. Εύκολο είναι να καταλάβει κανείς στη προκειμένη, πως η υιοθέτηση όλων των συμβάσεων από τα κράτη είναι αδύνατη. Το κίνητρο πίσω από αυτή τη προσέγγιση είναι η εθνική ασφάλεια. Έτσι, βλέπουμε διάφορες χώρες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι τρεις κορυφαίες στρατιωτικές δυνάμεις του πλανήτη, οι Η.Π.Α., η Ρωσία και η Κίνα, οι οποίες δεν έχουν υιοθετήσει τη Σύμβαση της Ottawa, για τις νάρκες κατά προσωπικού.

Σκεπτόμενοι χωρίς συναισθηματισμούς, τα διάφορα όπλα που προαναφέρθηκαν μπορούν να αποτελέσουν σταθεροποιητικούς παράγοντες για την ειρήνη σε περιοχές του πλανήτη, καθώς υπάρχει ο αμοιβαίος φόβος μεταξύ των χωρών για περίπτωση χρήσης αυτών. Αν και δεν αναφέρονται στο παρόν άρθρο, καθώς αποτελούν ειδικό μέρος του Δικαίου των Ενόπλων Συγκρούσεων, μπορεί να γίνει επίκληση σε μiα φράση της πρώην Πρωθυπουργού του Ηνωμένου Βασιλείου, Margaret Thatcher, σχετικά με τα πυρηνικά όπλα, η οποία ναι μεν μπορεί να θεωρηθεί αμφιλεγόμενη, αλλά μας βάζει σε βαθύτερες σκέψεις: «Ένας κόσμος δίχως πυρηνικά όπλα, θα ήταν λιγότερο σταθερός και περισσότερο επικίνδυνος για όλους μας.»


ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ
  • Εγχειρίδιο Δικαίου Ενόπλων Συγκρούσεων, Β. Καρατζιάς, Β. Ζαλίδης, Αλ. Λιούτας, Εκδόσεις Σάκκουλα, Θεσσαλονίκη 2022
  • Michael Brill, Part I: “We attacked them with chemical weapons and they attacked us with chemical weapons”: Iraqi Records and the History of Iran’s Chemical Weapons Program, Wilson Center, διαθέσιμο εδώ
  • Biological or bacteriological weapons, ICRC Casebook, διαθέσιμο εδώ

 

TA ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΡΘΡΑ

Ναπολέων Κωνσταντίνος Τρέλλης
Γεννήθηκε το 2002 στα Τρίκαλα. Σπουδάζει στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, στο Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών. Μιλάει άπταιστα αγγλικά, σε ένα βαθμό γερμανικά και ισπανικά, ενώ μαθαίνει τουρκικά. Στο μέλλον θα ήθελε να ασχοληθεί με τη διπλωματία. Ενδιαφέρεται για θέματα διεθνούς δικαίου, διεθνών σχέσεων και πολιτικής. Στον ελεύθερό του χρόνο, του αρέσει να ασχολείται με τη μουσική και να βγαίνει με τους φίλους του.