Της Θεοδώρας Βουνίδη,

Μετά τις διαδηλώσεις στην Αλβανία κατά του Έντι Ράμα, τον εθνικό και πολιτικό διχασμό σε Βόρεια Μακεδονία και Ελλάδα μετά την κύρωση της Συμφωνίας των Πρεσπών (η οποία μάλιστα έχει τεθεί σε ισχύ εδώ και δύο περίπου εβδομάδες) και την έξαρση του προβλήματος στο Μαυροβούνιο, με τους ακτιβιστές να ζητούν την παραίτηση του προέδρου Μίλο Τζουγκάνιβιτς και του γενικού εισαγγελέα για το οργανωμένο έγκλημα, η «Βαλκανική Άνοιξη», που κορυφώνεται σταδιακά, έχει χτυπήσει πλέον το Κόσοβο και τη Σερβία.

Σε συνέντευξη Τύπου, ο πρωθυπουργός του Κοσόβου, Ράμους Χαραντινάι απέρριψε κάθε συζήτηση για αλλαγή των συνόρων και δήλωσε ξεκάθαρα πως η διαίρεση με βάση τα εθνικά κριτήρια δεν γίνεται σε καμία περίπτωση αποδεχτή από το Κόσοβο. Φαίνεται, λοιπόν, πως οι διαπραγματεύσεις έχουν παγώσει και σίγουρα δεν διαφαίνεται καμία τάση για υποχώρηση από καμία από τις δύο πλευρές. 

Το Κόσοβο έχει εγκρίνει και χρησιμοποιεί πλέον την «πλατφόρμα διαλόγου» – όπως την αποκαλούν οι αρμόδιοι από τη Πρίστινα – για τη διαπραγμάτευση. Οι κόκκινες γραμμές του Κοσόβου, όπως συμπεραίνουμε από τις δηλώσεις του πρωθυπουργού και των υπεύθυνων κυβερνητικών στελεχών, έχουν ως κύριο άξονα την εδαφική αναγνώριση της υπόστασης του κράτους, γεγονός που αποκλείει σε κάθε περίπτωση την σύσταση της «Ένωσης Σερβικών Δήμων». Η δημιουργία της SZO (community of Serb municipalities) αποτέλεσε καινοτομία στις διαπραγματεύσεις των δύο χωρών, έως το 2013, όπως αυτή καθορίστηκε από τη Συμφωνία των Βρυξελλών. Η άρνηση της Πρίστινα να στηρίξει αυτό το εγχείρημα υποδηλώνει την αδυναμία της να στηρίξει την ίδια τη Συνθήκη.

Από την άλλη πλευρά, ένα εξαιρετικά σοβαρό ζήτημα που σχολιάζεται εκτεταμένα στη Πρίστινα και αποτελεί ρωγμή στις σχέσεις των δύο χωρών είναι η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, ιδιαίτερα στη περιοχή της λίμνης Γκάζιβοντε και στα μεταλλωρυχεία της «Trepca». Ο Χαραντινάι θεωρεί απαραίτητη προϋπόθεση για την έναρξη των διαπραγματεύσεων την εγγύηση πως η χώρα του θα έχει την αποκλειστική κυριότητα της διαχείρισής τους. Η σύσταση δικαστηρίου για την εξέταση των εγκλημάτων των Σέρβων κατά των Κοσοβάρων στη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 είναι ένα ακόμα θέμα – κόκκινη γραμμή για το Κόσοβο. Σύμφωνα με τους διαπραγματευτές, τα αιτήματα τους είναι η προϋπόθεση για την έναρξη των διαπραγματεύσεων με την γείτονα χώρα. Για το Κοσσυφοπέδιο, η διαπραγμάτευση με τη Σερβία θα πρέπει να προσβλέπει στην άνευ όρων επικύρωση της ανεξαρτησίας του Κοσσόβου και στην αναγνώριση των σημερινών του συνόρων. Επίσης, πρέπει τυχόν συμφωνία να περάσει από δημοψήφισμα, ενώ ταυτόχρονα ο Χαραντινάι βάζει στο παιχνίδι και τις Διεθνείς Δυνάμεις με το ρόλο του εγγυητή για την εφαρμογή.

Παράλληλα στη Σερβία, πρώτη φορά ο Υπουργός των Εξωτερικών, Ίβιτσα Ντάστιτς, δήλωσε ξεκάθαρα σε συνέντευξη Τύπου πως η θέση της Σερβίας είναι η οριοθέτηση μεταξύ Αλβανών και Σέρβων. Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα, καθώς έχουμε και τρίτο συμβαλλόμενο μέλος, την αλβανική πλευρά, στις διαπραγματεύσεις. Φυσικά, για το Βελιγράδι καμία διαπραγματευτική συζήτηση δε μπορεί να συνεχιστεί από τη στιγμή που η Πρίστινα δεν αποσύρει τους δασμούς, της τάξης του 100%, που έχει επιβάλει στα προϊόντα από τη Σερβία. Η επιβολή δασμών στα σερβικά προϊόντα αποτελεί ακόμα μία ένδειξη «κακής θελήσεως» από πλευράς Κοσόβου. Το Βελιγράδι έχει εμποδίσει τρεις φορές την ένταξη του Κοσόβου στην Interpol με την επιθυμία να λυθούν πρώτα τα ζητήματα που εγείρονται μεταξύ τους, προτού γίνει μέλος διεθνών οργανισμών, γεγονός που βοηθά το Βελιγράδι να προστατεύσει τα δικαιώματα του από την ασυδοσία λόγου και πράξεων της Πρίστινα. Οι Κοσοβάροι αμέσως ενεργοποίησαν το άρθρο 18 της Συνθήκης της CEFTA (Central European Trade Agreement), με το οποίο κάθε μέλος μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις για να προστατεύσει τα ίδια συμφέροντα, και επέβαλε δασμούς, της τάξης του 100%, αντί του 10% που είχε ήδη επιβάλει προηγουμένως για τις χώρες που δεν αναγνώρισαν την ανεξαρτησία του Κοσόβου. 

Οι διεθνείς Δυνάμεις έσπευσαν να κατακρίνουν την κίνηση αυτή. Οι ΗΠΑ, ένας από τους πιο ισχυρούς και στενούς υποστηριχτές του Κοσόβου, αμέσως αντέδρασαν αρνητικά, ενώ προ λίγων ημερών έστειλαν τελεσίγραφο στον Χαραντινάι, ζητώντας του να αποσύρει τους δασμούς. Την ίδια στιγμή, και το Βερολίνο ανακοίνωσε πως στηρίζει την ένταξη της χώρας στη Διεθνή Οργάνωση Εγκληματολογικής Αστυνομίας, αλλά δεν στηρίζει σε καμία περίπτωση την επιβολή δασμών στη Σερβία, ενώ η Ρωσία έχει πάρει σαφή θέση υπέρ της Σερβίας και στα δύο ζητήματα. Το διαπραγματευτικό παραλήρημα κορυφώθηκε μετά τις κατηγορίες του πρωθυπουργού Χαραντινάι προς την Επίτροπο Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης Φεντερίκα Μονγκερίνι, ότι διεξάγει «μυστικές διαπραγματεύσεις για την ομαλοποίηση των σχέσεων Σερβίας – Κοσόβου», την οποία στη συνέχεια κάλεσε να αποκαλύψει το περιεχόμενό τους.

Αυτή τη στιγμή, οι προσπάθειες γεφύρωσης του χάσματος και επίλυσης των διαφωνιών έχουν διακοπεί. Οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε τέλμα και η κατάσταση μοιάζει αδιέξοδη. Ενόσω η Πρίστινα επιμένει στη στάση της να κινείται εις βάρους των διαπραγματεύσεων, δεν είναι δυνατό να επιλυθεί το ζήτημα. Οι προσπάθειες που καταβάλλονται χρειάζεται να είναι από αμφότερες τις πλευρές με το πρόσωπο στραμμένο στη λογική. Η αδυναμία του Κοσσυφοπεδίου να διαχειριστεί τις διαπραγματεύσεις αποδεικνύει για ακόμα μία φορά την αδυναμία του να λειτουργήσει ως ανεξάρτητο κράτος.


Θεοδώρα Βουνίδη

Προπτυχιακή φοιτήτρια του τμήματος Βαλκανικών Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και ερασιτέχνης αρθρογράφος. Στα επιστημονικά και ακαδημαϊκά της ενδιαφέροντα εντάσσεται η μελέτη των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής ως πολιτικοϊστορικές κατηγορίες.